در شرایطی که واشنگتن مذاکره با تهران را کنار گذاشته و کارزاری تهاجمی برای اعمال فشار اقتصادی به راه انداخته است، جمهوری اسلامی ایران که خود را در تنگنا میبیند، اکنون تهدید میکند برای واداشتن طرفها به بازگشت به میز مذاکره، تنش نظامی را افزایش و دامنه جنگ را گسترش دهد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، دیپلماسی با جمهوری اسلامی ایران را رد کرده و گفته که توافق آتشبس ماه ژوئن «به اندازه کاغذی که روی آن نوشته شد، هم ارزش ندارد». دولت او در عوض، با راهاندازی یک کارزار جهانی تحریم، حملات نظامی و محاصره دریایی که مانع ورود کالا به ایران یا خروج آن از کشور میشود، فشار بر تهران را افزایش داده است.
این کارزار چندجانبه ایران را تحت فشاری بیسابقه قرار داده است. در همین حال، غیبت مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، همچنان ادامه دارد. روز سهشنبه از زمانی که او برای اینکه به سرنوشت پدرش، علی خامنهای، دچار نشود که در آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل در یک حمله هوایی کشته شد، به مخفیگاه رفت، شش ماه میگذرد.
مقامهای نظامی تهران در واکنش به این فشارها، بیش از پیش از تاکتیکهای جدید سخن میگویند، کشورهای مشارکتکننده در محاصره را به حمله تهدید میکنند و هشدار میدهند که ممکن است دامنه درگیری را گسترش دهند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، روز یکشنبه در مصاحبهای با رسانههای ایرانی گفت: «باید در جنگ، در مذاکرات و در مقابله با محاصره، راهبردهای جدیدی اتخاذ شود.» او همچنین این احتمال را مطرح کرد که ایران با ایجاد یک «منطقه ممنوعه» جدید در خلیج فارس و دریای عمان، محاصره خود را به فراتر از تنگه هرمز گسترش دهد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
او روز سهشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «واشنگتن در روزهای اخیر، هشدار روشنی از موشکهای جدید ایران دریافت کرد. جنگ اقتصادی با ایجاد منطقه ممنوعه دریایی در سراسر خلیج فارس تا محدوده محاصره، پاسخ داده خواهد شد. آرایش عملیاتی در برابر ناوهای جنگی و پایگاههای آمریکا بهطور اساسی بازتنظیم شده است.»
خبرگزاری سیانان با توجه به این تحولات، در گزارشی تحلیلی نوشت که ممکن است ایران و آمریکا بار دیگر به سمت یک جنگ تمامعیار بروند. به گزارش این رسانه، میانجیها در حال حاضر دو مانع اصلی را برای حل مناقشه شناسایی کردهاند: اراده سیاسی و راهحلهای فنی.
این موضوع را ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، در گفتگو با سیانان مطرح کرد و افزود: «اراده سیاسی به یافتن روایتی مناسب بستگی دارد؛ روایتی که به طرفهای درگیر امکان دهد از این بحران خارج شوند. در عین حال، برای دستیابی به راهحل، باید همزمان چهار یا پنج مسئله پیچیده را مدیریت کرد.»
با وجود توقف روند دیپلماتیک، مقامهای ارشد تهران از جمله مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، بارها تمایل خود را برای بازگشت به توافق ماه ژوئن اعلام کردهاند؛ توافقی که از نگاه بسیاری از ناظران، به نفع تهران ارزیابی میشود. با این حال، در داخل ایران، محافظهکاران تندروتر همچنان از هرگونه توافق با آمریکا انتقاد و پزشکیان و مذاکرهکنندگانش را متهم میکنند که دستاوردهای ایران را در جنگ به خطر میاندازند.
سیانان به نقل از کارشناسان در این زمینه نوشت که تهران تلاش میکند میان دو فشار تعادل برقرار کند: فشار از سمت جمعیتی که از جنگ خسته شده و به گشایش اقتصادی نیاز دارد و فشار پایگاه ایدئولوژیکی که حاضر به تسلیم نیست.
از نگاه این رسانه، به همین دلیل نتیجه مطلوب برای حکومت دیپلماسی است، اما دیپلماسی که بتوان آن را در داخل کشور حاصل قدرت ایران جلوه داد، نه نتیجه عقبنشینی و این موضوع تهران را در تنگنا قرار داده و با بنبستی دشوار روبهرو کرده است، زیرا بدون مصالحه بر سر خواستههایش درباره کنترل تنگه هرمز، برنامه هستهای یا لغو تحریمها، بعید است فشار واشنگتن کاهش یابد. در مقابل، هرگونه مصالحه با واشنگتن نیز مقامهای ارشد تهران را ناچار خواهد کرد در برابر جناحهای تندرو و ایدئولوژیک درون حکومت پاسخگو باشند.
حسین طائب، رئیس سازمان بسیج، روز دوشنبه گفت: «ملت ایران نه تهدید و اجبار را میپذیرد و نه مذاکرهای را که نتیجه آن تضعیف حقوق کشور باشد. مذاکره برای تامین حقوق ملت است، نه واگذار کردن آن.»
با وجود آنکه مقامهای جمهوری اسلامی ایران و قطر از تلاشها برای احیای دیپلماسی سخن میگویند، ترامپ همچنان تاکید دارد که هدف تاکتیکهای اخیر او «وادار کردن» ایران به بازگشت به میز مذاکره نیست؛ موضعی که نشان میدهد واشنگتن از ادامه وضعیت موجود رضایت دارد.
ترامپ هفته گذشته در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «من موقعیت کنونیمان را بسیار بیشتر میپسندم: تقریبا کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار داریم و اقتصاد آنها نیز کاملا در حال فروپاشی است.»
واشنگتن فشار نظامی را نیز کاهش نداده است و همچنان حملاتی را علیه اهدافی در ایران انجام میدهد. تهران هم در واکنش، کشورهای منطقه و کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را هدف قرار داده است و نیروهای نیابتی آن در یمن به تاسیسات نفتی عربستان سعودی حمله کردهاند. با این حال، شدت این حملات با روزهای نخست جنگ که ایران صدها موشک و پهپاد به سوی اهدافی در منطقه، از جمله اسرائیل، شلیک کرد و با ایجاد اختلال گسترده در زندگی روزمره، خساراتی به کشورهای باثبات منطقه وارد آورد، قابل مقایسه نیست.
در بحبوحه افزایش فشارها، نمایندگان مجلس شورای اسلامی در ایران هم پیامهایی با هدف بازدارندگی ارسال میکنند و درباره تسلیحات و تاکتیکهای جدید، از جمله حمله به ناوهای جنگی و پایگاهها، به کشورهای منطقه هشدار میدهند. فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی ایران نیز مدعیاند ارتش این کشور تجهیزات و سامانههای خود را «متناسب با تهدیدهای جدید»، بهروز کرده است.
در این راستا، مجید ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، روز دوشنبه به خبرنگار صداوسیما گفت: «آمریکاییها بر این باورند که ما توانایی و فناوری هدف قرار دادن ناوهایی را که در محاصره اقتصادی شرکت دارند، نداریم» و افزود: «نتایجش را میبینید.»
به نوشته سیانان، برخی ناظران بر این باورند که هدف جمهوری اسلامی ایران این است که وضعیت کنونی را آنقدر برای آمریکا پرهزینه کند که بار دیگر دیپلماسی گزینه مطلوبتری به نظر برسد. با این حال، چنین راهبردی با خطراتی نیز همراه است، زیرا وقتی هر دو طرف میکوشند آستانه تحمل یکدیگر را محک بزنند، احتمال خطای محاسباتی بهشدت افزایش مییابد. حملهای از سمت ایران که تلفات سنگینی به نیروهای آمریکایی وارد کند یا واکنش آمریکا که از یکی از خط قرمزهای تهران عبور کند، میتواند بهسرعت رویارویی را از محدوده تنش کنترلشده خارج کند و بار دیگر به سوی جنگی تمامعیار سوق دهد.
